TAM QUỐC DIỄN NGHĨA NGÂN HÀNG VIỆT: VCB - BID - CTG

Hôm nay, chúng ta sẽ đặt ba cái tên quyền lực nhất lên bàn cân: Vietcombank (VCB), BIDV (BID) và VietinBank (CTG). Mỗi ngân hàng mang một dáng dấp, một câu chuyện và một vị thế đầu tư khác biệt. Bài viết này sẽ mổ xẻ tường tận điểm mạnh, điểm yếu để tìm ra đâu là "Ngôi vương" thực sự cho danh mục đầu tư của bạn.

HIỆP 1: VỊ THẾ VÀ QUY MÔ - AI LÀ "ANH CẢ"?

Trong đầu tư, quy mô là lợi thế cạnh tranh đầu tiên (Moat). Ngân hàng càng lớn, chi phí vốn càng rẻ và khả năng chịu đựng khủng hoảng càng cao.

1. BIDV (BID) - Gã Khổng Lồ Về Tổng Tài Sản

Nếu xét về quy mô tài sản thuần túy, BIDV là "Vô địch thiên hạ". Với tổng tài sản vượt mốc 2,7 triệu tỷ đồng (số liệu cuối 2025), BIDV giống như một tàu sân bay khổng lồ. Vị thế này đến từ lịch sử lâu đời gắn liền với các dự án phát triển hạ tầng quốc gia. BIDV là kênh dẫn vốn chủ lực cho đầu tư công và các tập đoàn kinh tế nhà nước. Khi Chính phủ bơm tiền kích thích kinh tế qua hạ tầng, BIDV là người hưởng lợi đầu tiên về tăng trưởng tín dụng.

2. Vietcombank (VCB) - Ông Vua Về Vốn Hóa Và Hiệu Quả

Tuy tổng tài sản đứng sau BIDV, nhưng VCB lại là "Vua" trên thị trường chứng khoán. Vốn hóa của VCB thường xuyên chiếm tỷ trọng cực lớn trong VN-Index. Sự khác biệt của VCB nằm ở chữ "Chất". VCB nắm giữ tệp khách hàng xuất nhập khẩu và các tập đoàn đa quốc gia (FDI) tốt nhất Việt Nam. Điều này mang lại cho họ nguồn ngoại tệ dồi dào và nguồn tiền gửi không kỳ hạn (CASA) giá rẻ, tạo nên biên lợi nhuận dày nhất hệ thống.

3. VietinBank (CTG) - Chiến Binh Phục Hồi

CTG từng có giai đoạn là ngân hàng số 1 Việt Nam (trước 2015). Sau giai đoạn chững lại để tái cơ cấu nợ xấu, CTG hiện tại là "người bám đuổi" vĩ đại. Quy mô tài sản của CTG đứng Top 3, mạng lưới chi nhánh rộng khắp các khu công nghiệp và tỉnh thành, là bệ đỡ vững chắc cho phân khúc khách hàng doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME).

Nhận định Hiệp 1: Về quy mô tài sản, BID thắng. Về sức mạnh thương hiệu và vốn hóa, VCB thắng.

HIỆP 2: CHẤT LƯỢNG TÀI SẢN - "PHÁO ĐÀI" NÀO VỮNG CHẮC NHẤT?

Trong ngân hàng, lợi nhuận là tức thời, còn nợ xấu là tử huyệt.

1. VCB - Chuẩn Mực Của Sự An Toàn

VCB sở hữu bảng cân đối kế toán "sạch như ly như lau". Tỷ lệ nợ xấu (NPL) của VCB luôn duy trì quanh mức 1% - thấp kỷ lục ngay cả trong bối cảnh kinh tế khó khăn.

Điểm đáng sợ nhất của VCB là tỷ lệ bao phủ nợ xấu (LLR) thường xuyên trên 250%. Nghĩa là với 1 đồng nợ xấu, VCB đã trích lập dự phòng tới 2,5 - 3 đồng. Đây là "của để dành" khổng lồ. Khi kinh tế tốt lên, VCB chỉ cần hoàn nhập dự phòng là lợi nhuận sẽ tăng vọt mà không cần làm gì thêm.

2. CTG - Sự Lột Xác Ngoạn Mục

Cách đây 5 năm, nợ xấu là cơn ác mộng của CTG. Nhưng hiện nay, đó là quá khứ. CTG đã xử lý sạch nợ xấu tại VAMC và đưa tỷ lệ NPL về mức ~1.1% - 1.2%, một con số rất ấn tượng. Tỷ lệ bao phủ nợ xấu của CTG cũng thuộc nhóm đầu (khoảng 160-180%). Có thể nói, CTG đã trút bỏ được gánh nặng ngàn cân để chạy đua sòng phẳng với VCB và BID.

3. BID - Nỗ Lực "Dọn Dẹp" Để Bứt Phá

BID từng có khẩu vị rủi ro cao hơn, chấp nhận cho vay nhiều dự án BOT, bất động sản lớn. Do đó, áp lực trích lập dự phòng của BID trong giai đoạn 2020-2024 là rất lớn, "ăn mòn" phần lớn lợi nhuận làm ra. Tuy nhiên, tin vui là BID đã trích lập xong những khoản nợ xấu lớn nhất. Năm 2025 đánh dấu bước ngoặt khi chi phí dự phòng giảm xuống, giúp lợi nhuận "bung" ra mạnh mẽ (như con số 36.000 tỷ đồn đoán).

Nhận định Hiệp 2: VCB thắng tuyệt đối nhờ sự thận trọng mang tính gen di truyền. CTG và BID đang cải thiện rất tốt nhưng vẫn xếp sau một bậc về độ an toàn.

HIỆP 3: HIỆU QUẢ SINH LỜI - AI KIẾM TIỀN GIỎI NHẤT?

1. CASA và Chi Phí Vốn (COF)

• VCB: Là quán quân về chi phí vốn thấp nhờ lượng tiền gửi không kỳ hạn (CASA) khổng lồ. Tiền rẻ giúp VCB có thể cho vay lãi suất thấp mà vẫn lãi to (NIM cao).
• BID & CTG: Đang nỗ lực số hóa (BIDV SmartBanking, VietinBank iPay) để thu hút tiền gửi giá rẻ từ dân cư. Tuy nhiên, họ vẫn phụ thuộc nhiều vào tiền gửi có kỳ hạn trả lãi cao, nên biên lãi ròng (NIM) mỏng hơn VCB.

2. Lợi Nhuận Tuyệt Đối

• VCB: Dẫn đầu với lợi nhuận trước thuế thường xuyên trên 40.000 tỷ đồng.
• BID: Đang tăng tốc mạnh mẽ, dự kiến vượt 36.000 tỷ đồng năm 2025, thu hẹp khoảng cách với VCB.
• CTG: Ổn định ở mức trên 30.000 tỷ đồng.

Nhận định Hiệp 3: VCB vẫn là cỗ máy kiếm tiền hiệu quả nhất. Tuy nhiên, tốc độ tăng trưởng lợi nhuận của BID đang cao hơn nhờ nền thấp của các năm trước.

HIỆP 4: CÂU CHUYỆN ĐỊNH GIÁ (VALUATION) - ĐẮT XẮT RA MIẾNG HAY MÓN HỜI GIÁ TRỊ?

Đây là phần quan trọng nhất đối với nhà đầu tư chúng ta. Mua cổ phiếu tốt là chưa đủ, phải mua ở mức giá tốt.

1. VCB - Hàng Hiệu Giá Cao (Premium Pricing)

• P/B (Giá trên Giá trị sổ sách): Thường giao dịch ở mức 2.8x - 3.2x.
• Góc nhìn: VCB giống như một chiếc túi Hermes hay đồng hồ Patek Philippe. Bạn phải trả giá rất đắt để sở hữu sự an tâm và đẳng cấp. Ở mức định giá này, VCB không dành cho người muốn x2 tài khoản trong ngắn hạn. Nó dành cho các quỹ đầu tư lớn, người muốn giữ tiền an toàn hơn gửi tiết kiệm.

2. BID - Sự Kỳ Vọng Tăng Trưởng (Growth Pricing)

• P/B: Giao dịch quanh mức 1.8x - 2.1x.
• Góc nhìn: Mức giá này phản ánh kỳ vọng vào sự phục hồi lợi nhuận sau trích lập và câu chuyện bán vốn chiến lược. BID không rẻ, nhưng cũng không quá đắt nếu so với tốc độ tăng trưởng dự phóng.

3. CTG - Món Hời Bị Lãng Quên (Deep Value)

• P/B: Chỉ quanh mức 1.0x - 1.2x (ngay cả sau điều chỉnh giá).
• Góc nhìn: Đây là sự vô lý của thị trường. Một ngân hàng Top 3, sạch nợ xấu, lợi nhuận tỷ đô mà lại được bán với giá gần như bằng giá trị sổ sách? CTG là cổ phiếu rẻ nhất trong nhóm Big 4. Rủi ro giảm giá (downside) cực thấp, trong khi dư địa tăng giá (upside) lại cao nhất nếu được định giá lại.

Nhận định Hiệp 4: Nếu bạn là nhà đầu tư giá trị (Value Investor), CTG là lựa chọn số 1. Nếu bạn thích sự an toàn tuyệt đối, chọn VCB.

HIỆP PHỤ: TỬ HUYỆT VỀ VỐN (CAPITAL RAISING)

Cả ba ngân hàng đều đối mặt với bài toán tăng vốn để đáp ứng chuẩn Basel II/III và mở rộng tín dụng.

• VCB: Có lợi thế nhất vì đã có kế hoạch phát hành riêng lẻ 6.5% với mức giá rất cao cho đối tác ngoại. Lợi nhuận giữ lại khổng lồ cũng giúp VCB tự tin.
• BID & CTG: Đang "khát vốn" hơn. Hệ số an toàn vốn (CAR) của hai ngân hàng này thường tiệm cận mức tối thiểu. Việc CTG chia cổ tức bằng cổ phiếu và giữ lại lợi nhuận là bước đi bắt buộc để nới room tín dụng. Câu chuyện bán vốn cho khối ngoại của BID và việc nới room ngoại của CTG sẽ là những "game" lớn trong giai đoạn 2026-2028.

TỔNG KẾT VÀ KHUYẾN NGHỊ

1. Dành cho Nhà Đầu Tư "Ăn Chắc Mặc Bền" (Defensive Investor)

• Lựa chọn: VCB.
• Chiến lược: Mua và nắm giữ (Buy & Hold). Coi VCB là tài sản tích lũy thay cho vàng hoặc đất. Bất chấp thị trường sập, VCB sẽ là mã hồi phục đầu tiên. Đừng quan tâm đến biến động ngắn hạn.
• Tỷ trọng: 30-40% danh mục.

2. Dành cho Nhà Đầu Tư "Săn Lùng Giá Trị" (Value Investor)

• Lựa chọn: CTG.
• Chiến lược: Mua gom tích sản. Mức P/B ~1.x là vùng giá không thể an toàn hơn. Bạn đang mua 1 đồng tài sản tốt với giá 1 đồng. Hãy kiên nhẫn chờ đợi "gió đông" (tin tức tăng vốn/chia cổ tức tiếp theo), giá CTG sẽ được trả lại đúng vị thế của nó.
• Kỳ vọng: Lợi nhuận 20-30%/năm.

3. Dành cho Nhà Đầu Tư "Tăng Trưởng & Game" (Growth Investor)

• Lựa chọn: BID.
• Chiến lược: Đánh theo sóng kết quả kinh doanh và tin đồn bán vốn. Năm 2025-2026 lợi nhuận BID bùng nổ sau khi giảm trích lập là động lực tăng giá mạnh nhất.
• Lưu ý: Cần theo dõi sát nợ xấu nhóm 2 của BID, vì nó nhạy cảm hơn VCB.

Lời kết:

Trong một danh mục đầu tư chuẩn chỉnh tại Việt Nam, việc thiếu vắng nhóm Ngân hàng Quốc doanh là một thiếu sót lớn. Họ là những người nắm giữ huyết mạch của nền kinh tế.

• Muốn ngủ ngon: Chọn VCB.
• Muốn làm giàu từ sự phục hồi: Chọn CTG.
• Muốn phiêu lưu cùng sự bùng nổ lợi nhuận: Chọn BID.

Cá nhân tôi, ở vùng giá hiện tại (đầu năm 2026), tôi nghiêng về việc phân bổ tỷ trọng cao hơn cho CTG và BID do định giá hấp dẫn hơn VCB, trong khi chất lượng tài sản của họ đã thu hẹp khoảng cách đáng kể so với "người anh cả".

Chúc các bạn có những quyết định đầu tư sáng suốt trên thương trường khốc liệt này!